Fruškogorski vremeplov: Manastir Staro Hopovo

Autor: Vanilica

Manastir Staro Hopovo je u sremskoj eparhiji Srpske pravoslavne crkve. Smešten u istočnom delu Fruške gore na 2 km udaljenosti od manastira Novo Hopovo.

Oba istoimena, susedna manastira, Staro i Novo Hopovo imaju gotovo istovetnu istoriju. Manastire je podigao isti ktitor Branković a manastirske crkve su dugo imale istog patrona. Oba manastira su na istom gruntu i dele iste privilegije. S tim da je Staro Hopovo uvek manji i siromašniji manastir – nazivan i „manastirčić“. Manastirska crkva je prvobitno bila posvećena Sv. Nikoli, a kasnije u 18. veku sv. Pantelejmonu.

Na prostoru 50 km dužine i 10 km širine na sremskoj planini Fruška gora, smešteno je osamnaest srpskih pravoslavnih manastira.

Šire područje Fruške gore od davnina je bilo bogato svetilištima, a tokom 16. i 17. veka na ovom prostoru je zabeleženo 35 manastira. Od vremena nastanka ovi manastiri nebrojeno puta su pljačkani, rušeni i napuštani, a najozbiljnije su stradali tokom Drugog svetskog rata. Nekoliko manastira je teško oštećeno i tokom NATO bombardovanja 1999.

Međutim, zahvaljujući veri i ljubavi prema pravoslavlju ovi manastiri žive i živeće za buduća pokolenja.

Autor: Vanilica

Prema predanju manastir je osnovao despot Đorđe Branković krajem 15. veka, (1496-1502), a prvi zapis o manastiru je iz 1545-1546. godine. Staro Hopovo je 1753. godine bio filijala Novog Hopova ili „Hopova“, a njime rukovodi novohopovski iguman.

Umesto stare drvene crkve izgrađena je 1752. godine današnja zidana manastirska građevina. Crkva je patosana ciglom a pokrivena hrastovom šindrom. Bilo je to u vreme zaslužnog hopovskog arhimandrita Kir Zaharija Milivojevića, dugogodišnjeg igumana. On je dao da se promeni patron novog hrama, da bi se razlikovao od Novog Hopova, a uzeo je za hramovnog – svog „zavetnog zaštitnika“ Pantelejmona. Od stare crkve je ostala nezaštićena časna trpeza, koju su morali ili preneti u novi hram ili zakopati u zemlju. Mošti Sv. Teodora Tirona prenete su iz Starog u Novo Hopovo, gde se i danas nalaze. Prethodno je iguman Zaharije našao bečejskog posednika Mihajla Čokića, da plati (513 forinti) izradu umetnički izrađenog ćivota od orahovine, u koje su mošti 1747. godine pohranjene.U maloj jednobrodnoj crkvi nalazio se barokni ikonostas velike vrednosti, na kome je prestone ikone slikao iriški ikonopisac samouk Jefrem Isajlović 1793. godine. Po nekim nagađanjima ikone je možda radio i ikonopisac Janko Halkozović.

Autor: Vanilica

Prilikom popisa 1753. godine uz manastirski hram je bio manastirski „dom“ (konak) koji su činile dve monaške ćelije i trpezarija.[8] Po pravilu novohopovski iguman je redovno slao iz Novog Hopova po dva kaluđera, da izvesno vreme tu borave i službuju; na smenu. Manastir tada bio siromašan, sa majdanom peščara kamena (otvoren 1856), četiri vodenice i livade od pet kosa.

Naos i oltarska pregrada u manastiru Novo Hopovo na Fruškoj Gori

Naos i oltarska pregrada u manastiru Novo Hopovo na Fruškoj Gori
– Autor: Pavle Marjanović

U Drugom svetskom ratu od strane ustaša ikonostas je oštećen i demontiran, a manastirski konak razrušen. U toku su pripremni radovi za obnovu manastira, a u samom hramu su urađeni već neki radovi.

Ponovo je manastir Staro Hopovo oživeo 2008. a otvoren 2014. godine. Sedamdeset godina je bio napušten (pred Drugi svetski rat) pa oštećen, u ruševinama. Ostao je muški, a manastirom rukovodi nastojatelj protosinđel Atanasije Gatalo, sa monasima. U blizini se nalazi kapelica nad starim izvorom potoka Jelenca – Izvor Staro Hopovo.